خبرگزاری حوزه | وحدت و همدلی میان امت اسلام، یکی از مهمترین آموزههای قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم(ص) است. اسلام، مسلمانان را به جای اختلاف و درگیری، به برادری، گفتوگو، همکاری و بازگشت به اصول مشترک دعوت کرده است. قرآن کریم میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» «و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید.» (آلعمران، ۱۰۳). تقریب مذاهب به معنای کنار گذاشتن اعتقادات و اصول هر مذهب نیست؛ بلکه به معنای شناخت یکدیگر، احترام متقابل، پرهیز از توهین و همکاری در زمینههای مشترک است. در شرایطی که دشمنان اسلام از اختلافات مسلمانان برای ایجاد درگیری و تضعیف جامعه اسلامی استفاده میکنند، توجه به وحدت اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یکی از کاربردیترین راهکارها برای تقریب مذاهب، توجه به مشترکات فراوان میان مسلمانان است. همه مسلمانان به خدای یگانه، قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص)، قبله، نماز، روزه، حج و بسیاری از اصول اعتقادی و اخلاقی مشترک باور دارند.
قرآن کریم میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ: مؤمنان با یکدیگر برادرند؛ پس میان دو برادر خود صلح و آشتی برقرار کنید.» (حجرات، ۱۰).
این آیه نشان میدهد که اصل در جامعه اسلامی، برادری و اصلاح روابط است.
بنابراین در مساجد، حسینیهها، مدارس، دانشگاهها و رسانهها بهتر است بیش از آنکه بر اختلافات فرعی تأکید شود، بر اصول مشترک تمرکز کنیم.
راهکار عملی ذیل میتواند در این قسمت فوق العاده رهگشا باشد.برگزاری جلسات قرآن، برنامههای فرهنگی، مراسمهای مشترک، فعالیتهای جهادی و کمک به نیازمندان با حضور مسلمانان از مذاهب مختلف میتواند زمینه شناخت و همدلی را فراهم کند.
یکی از مهمترین عوامل ایجاد تنش میان مذاهب، توهین به مقدسات و شخصیتهای مورد احترام یکدیگر است. قرآن کریم حتی در مورد نحوه سخن گفتن درباره معبود مشرکان نیز دستور به رعایت احترام میدهد: «وَلَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْمٍ» «کسانی را که غیر خدا را میخوانند دشنام ندهید، مبادا آنان نیز از روی دشمنی و نادانی خدا را دشنام دهند.» (انعام، ۱۰۸)
این آیه یک اصل بسیار مهم اخلاقی را بیان میکند: حتی اگر انسان با عقیدهای مخالف باشد، نباید با روش توهینآمیز برخورد کند؛ زیرا نتیجه چنین رفتاری ممکن است افزایش دشمنی و ایجاد واکنش متقابل باشد.
پیامبر اکرم(ص) نیز فرمودند: «المُسلِمُ مَن سَلِمَ المُسلِمونَ مِن لِسانِهِ وَیَدِهِ: مسلمان کسی است که مسلمانان از زبان و دست او در امان باشند.» بنابراین روحانیون، مداحان، سخنرانان، فعالان فرهنگی و کاربران فضای مجازی باید مراقب باشند سخنان آنان موجب تحریک احساسات مذهبی و ایجاد دشمنی میان مسلمانان نشود. پیشنهاد اینجانب جهت تحقق این راهکار این است که پیش از انتشار هر مطلب، سخنرانی یا کلیپ مذهبی باید از خود بپرسیم: آیا این مطلب باعث افزایش آگاهی و محبت میشود یا موجب توهین، کینه و درگیری خواهد شد؟
اختلاف نظر در مسائل علمی و فقهی امری طبیعی است؛ اما اختلاف علمی نباید به دشمنی اجتماعی تبدیل شود.
قرآن کریم میفرماید: «ادْعُ إِلَیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ: با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به بهترین شیوه گفتوگو کن» (نحل، ۱۲۵). بنابراین اگر قرار است درباره مسائل اختلافی صحبت شود، باید گفتوگو همراه با علم، منطق، ادب و انصاف باشد.
برگزاری نشستهای علمی با حضور عالمان مذاهب مختلف، جلسات پرسش و پاسخ، گفتوگوهای دانشجویی و دورههای آشنایی با مبانی فکری مذاهب میتواند بسیاری از سوءتفاهمها را برطرف کند.
گاهی انسان با یک مذهب یا گروه به دلیل اطلاعات ناقص مخالفت میکند؛ اما وقتی با دیدگاه واقعی آنان آشنا میشود، متوجه میشود بسیاری از اختلافات ناشی از برداشتهای نادرست یا مطالب غیرمستند است.
یکی دیگر از بهترین راههای ایجاد وحدت، همکاری عملی است. مردم وقتی در کنار یکدیگر برای حل مشکلات جامعه تلاش میکنند، پیوندهای اجتماعی آنان تقویت میشود.
قرآن کریم میفرماید: «وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَیٰ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ: در نیکی و تقوا با یکدیگر همکاری کنید و در گناه و تجاوز همکاری نکنید.» (مائده، ۲).
این آیه یک اصل اجتماعی مهم را بیان میکند: مسلمانان باید در کارهای خیر و سازنده با یکدیگر همکاری کنند.
برای مثال، مسلمانان مذاهب مختلف میتوانند در زمینههایی مانند کمک به خانوادههای نیازمند، تهیه جهیزیه، آزادی زندانیان جرائم غیرعمد، کمک به آسیبدیدگان
حوادث، فعالیتهای جهادی، رسیدگی به بیماران و حمایت از کودکان و سالمندان در کنار یکدیگر فعالیت کنند.
مساجد و مراکز دینی میتوانند گروههای خدمترسانی تشکیل دهند که در آنها همه مسلمانان بدون توجه به مذهب، برای حل مشکلات مردم مشارکت کنند.
این نوع همکاری باعث میشود «برادری اسلامی» از یک شعار به یک رفتار واقعی تبدیل شود.
امروزه بخش زیادی از اختلافات مذهبی از طریق فضای مجازی شکل میگیرد. یک کلیپ تقطیعشده، خبر جعلی یا سخن بدون منبع میتواند در مدت کوتاهی میان هزاران نفر منتشر شود و احساسات مردم را تحریک کند.
قرآن کریم میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا: ای کسانی که ایمان آوردهاید، اگر فردی فاسق خبری برای شما آورد، تحقیق و بررسی کنید.»(حجرات، ۶) این آیه اصل مهم «راستیآزمایی خبر» را به ما آموزش میدهد.
بنابراین نباید هر مطلبی را که درباره یک مذهب، عالم دینی یا گروه مسلمانان در فضای مجازی مشاهده کردیم، بدون بررسی منتشر کنیم.
ایجاد کانالها و صفحات مجازی با محتوای وحدتآفرین، معرفی مشترکات مذاهب، انتشار سخنان بزرگان درباره وحدت، پاسخ علمی به شبهات و آموزش سواد رسانهای میتواند نقش مهمی در کاهش تنشهای مذهبی داشته باشد.
حجت الاسلام علیرضا سازی اردکانی امام جماعت مسجد الرسول (ص) محله مجیدیه جنوبی تهران
نظر شما